Navigatie en titel overslaan

Thema's

Nederland

Nationaalsocialisme

Andere Nationaalsocialistische organisaties

Fascisme en het radicalere nationaalsocialisme hebben nooit een belangrijke rol gespeeld in Nederland. In de jaren twintig waren er enkele kleine fascistische partijten zoals het Verbond van Actualisten en de Vereeniging de Bezem. Onder invloed van de opkomst van het nationaalsocialisme in Duitsland schrok een deel van de fascisten in Nederland terug en keerde zich geheel van het fascisme af. Een deel radicaliseerde daarentegen ook en bewoog de nationaalsocialistische kant op. Een bijzondere plek werd daarbij ingenomen door Zwart Front van Arnold Meijer. Deze beweging was zeer radicaal, maar zette zich tegelijkertijd nadrukkelijk af tegen het nationaal-socialisme. In het eerste jaar van de bezetting probeerde Meijer met zijn inmiddels omgedoopte Nationaal Front nog een rol van betekenis te spelen als semi-collaborerende partij, maar dit mislukte.

In december 1931 werden zowel de Nationaalsocialistische Beweging (NSB) als de Nationaalsocialistische Nederlandsche Arbeiderspartij (NSNAP) opgericht. Hoewel de NSB twee dagen eerder werd opgericht dan de NSNAP, noemde de oprichter van de NSNAP, Adalbart Smit, zich de eerste nationaalsocialist van Nederland. De NSNAP was gemodelleerd naar haar Duitse tegenhanger, maar bleef wel een onafhankelijk Nederland voorstaan. De geschiedenis van deze partij kenmerkt zich door interne strijd en splitsingen. Halverwege 1932 waren er zodoende al drie NSNAP-groepjes, maar allen niet bijzonder succesvol. Zo werd Albert Van Waterland (pseudoniem voor De Joode) al spoedig uit zijn NSNAP gewerkt door C.J.A. Kruyt, waarna Van Waterland in 1934 fuseerde met een restantje van het Verbond van Nationalisten tot de Nationaalsocialistische Partij (NSP). Na de teleurstellende verkiezingsuitslag bij de gemeenteverkiezingen van 1935 verzonk deze partij in de vergetelheid. De NSNAP-Smit ging in april 1933 samen met de fascistische groep De Bezem, maar na financiƫle problemen liepen de leden massaal over naar de NSB of de eerder genoemde NSNAP-groep van Kruyt. Deze NSNAP-tak was verreweg het meest actief en kenmerkte zich door extreem anti-semitisme. De NSNAP-Van Rappard ten slotte was de enige die opname in het Duitse rijk nastreefde en was te academisch om enige aanhang te krijgen.

Literatuurverwijzingen

L. de Jong, Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. Deel 1, Voorspel (Den Haag 1969). 

A.A. de Jonge, Nationaal-socialisme in Nederland . Voorgeschiedenis, ontstaan en ontwikkeling (Den Haag 1979).

A.A. de Jonge, Crisis en critiek der democratie. Anti-democratische stromingen en de daarin levende denkbeelden over de staat in Nederland tussen de wereldoorlogen (Utrecht 1982).