Navigatie en titel overslaan

Gevonden >
Inventaris van het archief van het Ministerie van Justitie, Directoraat-Generaal voor de Bijzondere Rechtspleging (DGBR), 1945-1958 (1983)

Omschrijving

De bijzondere rechtspleging was in het leven geroepen om Nederlanders die oorlogsmisdaden hadden gepleegd, die hadden gecollaboreerd of die zich op andere wijze onvaderlandslievend hadden betoond te bestraffen. Aan de basis lag het Besluit Buitengewoon Strafrecht (BBS) (D61) van 22 december 1943. Bijzonder was de rechtspleging in zoverre dat er sprake was van een mengeling van burgerlijk en militair recht, een speciaal voor dat doel in het leven geroepen opsporingsapparaat en Bijzondere Gerechtshoven. Bovendien kregen de veroordeelde politieke delinquenten te maken met een bijzondere strafmaat. Na de bevrijding viel de arrestatie van 'foute Nederlanders' onder de verantwoordelijkheid van het Militair Gezag. In de praktijk verrichtte het verzet de meeste arrestaties (onder meer de Binnenlandse Strijdkrachten, BS), omdat zij over informatie beschikten en niet besmet waren. Daarover ontstond een conflict met de politie. Geleidelijk werd de rol van het verzet ingeperkt en de rol van politie en justitie versterkt. Op 1 maart 1946 droeg het Militair Gezag zijn bevoegdheden op het gebied van de bijzondere rechtspleging over aan het speciaal voor dit doel in het leven geroepen Directoraat-Generaal voor de Bijzondere Rechtspleging (DGBR), dat onder leiding stond van mr. B.I.A.A. ter Veer. Het Directoraat-Generaal coördineerde het hele opsporings- en vervolgingsbeleid tot aan de opheffing op 1 januari 1949. In januari 1946 zaten bijna 90.000 personen in voorarrest. De bijzondere rechtspleging bleek omvangrijk, arbeidsintensief en tijdrovend. Minister J.H. van Maarseveen besloot in te grijpen. Duizenden werden voorwaardelijk in vrijheid gesteld. De procedures werden vereenvoudigd en versneld en de rechtszekerheid van de verdachten werd beter geregeld. In 1949 en 1950 werden de bijzondere gerechtshoven opgeheven en het werk overgedragen aan de reguliere rechtbanken. De resterende werkzaamheden werden overgedragen aan het Bureau Bijzondere Rechtspleging. Het archief bevat circulaires en correspondentie en overige stukken betreffende de organisatie en administratie;; behandeling van gratieverzoeken; internering (van politieke delinquenten); stukken betreffende de coördinatie van alle activiteiten m.b.t. de opsporing en overdracht (ook vanuit het buitenland, speciaal Duitsland); collaboratierapporten; dossiers inzake bedrijven en organisaties, personen en overige onderwerpen; stukken m.b.t. de bewarings-en verblijfkampen, zoals klachten en inspecties; vervroegde invrijheidsstelling, vermindering van verbeurdverklaringen en herstel in rechten.

Thema's

  • Nederland 1940-1945
    • Nasleep - Internering, onderzoek en rechtspraak
    • Nasleep - Militair Gezag/Nederlands bestuur na WOII

Indeling

  • Nederlandse instellingen en personen na de bevrijding
    • Overheid

Inventarisnummers die voldoen aan de criteria

  • 534-672 - Dossiers inzake allerlei bedrijven en organisaties, verzameld door het Bureau Coördinatie en dienstbaar gemaakt ten behoeve van de bijzondere rechtspleging, 1945-1950.

    de dossiers zijn alfabetisch op onderwerp geordend, bv. 'Concentratiekampen', de Nederlandse SS, Waffen- SS etc.

    Thema's

  • 2315-2328 - Afschriften van documenten, in beheer bij het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD), vervaardigd door het Bureau Contact van het Directoraat-Generaal voor Bijzondere Rechtspleging bij het RIOD te Amsterdam, met inhoudsopgaven,1947-1949
    Over allerlei onderwerpen, zoals Judenreferat, Zentralstelle für Jüdische Auswanderung, Rost van Tonningen etc.

    Thema's

Overige door ons geselecteerde inventarisnummers

  • 87-111 - Lijsten met opgaven van ontzetting en herstel van rechten uitgesproken door diverse rechtscolleges, 1947-1949.

    Thema's

  • 112-206, 208-210, 2032-2033, 2038-2041 - Stukken betreffende de behandeling, de inwilliging en de afwijzing van verzoeken om gratie van politieke delinquenten, 1946-1958

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 208-209 - stukken betreffende ontslag uit internering, wegens uitzending naar Nieuw Guinea, 1948

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 218-434 - Stukken betreffende de coördinatie van alle activiteiten met betrekking tot de opsporing en overdracht van diverse oorlogsmisdadigers en politieke delinquenten vanuit het buitenland naar Nederland en de uitwijzing van deze delinquenten naar het buitenland, 1945-1951.

    Thema's

  • 459-460 - Stukken betreffende de repatriëring van Nederlanders uit het buitenland, 1946-1948.

    Thema's

  • 461 - Correspondentie inzake de zogenaamde 'Apeldoorn-Case' ofwel de misdragingen/misdaden van de Sicherheitsdienst (SD) in en om Apeldoorn van ultimo september 1944 tot medio april 1945, 1946-1948.
    De Apeldoorn-Case betreft het onderzoek van de POD Apeldoorn naar de misdaden van de te Apeldoorn gelegerde SD

    Thema's

  • 464-467 - Lijsten van personen die gedurende de Duitse bezetting werden veroordeeld door Duitse rechtbanken, 1947, 1980.

    Thema's

  • 521-542 - Stukken betreffende het verzamelen van inlichtingen, de behandeling van de zaak en de zuivering van personen en bedrijven die zich mogelijk aan economische collaboratie hebben schuldig gemaakt, 1945-1949

    Thema's

  • 673-696 - Dossiers inzake personen, verzameld door het Bureau Coördinatie en dienstbaar gemaakt ten behoeve van de bijzondere rechtspleging, 1945-1952
    Alfabetisch op naam. Hierin o.a. een dossier over de affaire 'Sanders'.

    Thema's

  • 700-760 - Dossiers inzake overige onderwerpen, verzameld door het Bureau Coördinatie en dienstbaar gemaakt ten behoeve van de bijzondere rechtspleging,1946-1950.
    Alfabetisch geordend op onderwerp. Hierin bijvoorbeeld concentratiekampen, stukken over Duitse rechtspleging, Silbertanne etc.

    Thema's

  • 773-781, 794 - Ingekomen en minuten van uitgaande stukken inzake de uitlevering van oorlogsmisdadigers, 1947-1951.

    Zie voor stukken inzake uitlevering van oorlogsmisdadigers ook correspondentie, de inv.nrs. 529-539

    Thema's

  • 783-793 - Afschriften van sententies van de Bijzondere Gerechtshoven, betrekking hebbende op niet Nederlanders, voornamelijk Duitsers,
    1948-1951

    Thema's

  • 795 - Afschriften van een bij een parketdossier behorende bundel bevattende telexberichten betreffende de Mei-staking van 1943,
    1949.

    Thema's

  • 797 - Minuten van uitgaande stukken inzake de opsporing, uitlevering en terugvoering van oorlogsmisdadigers, 1950.

    De stukken zijn numeriek geordend nrs. 10504-11246

    Thema's

  • 800-1046 - Dossiers voornamelijk inzake bedrijven en organisaties, die zich mogelijk aan economische collaboratie hebben schuldig gemaakt, maar ook over talrijke andere onderwerp, verzameld door het Bureau Coördinatie ten behoeve van de bijzondere rechtspleging,1945-1950.
    Alfabetisch op bedrijfsnaam, bedrijfstak of onderwerp geordend

    Thema's

  • 858-863 - Stukken betreffende de Duitse burgerlijke- politie-en militaire rechtspraak in Nederland, 1947-1950

    Thema's

  • 865 - Stukken betreffende de Gestapo, V-Männer, met retroacta vanaf 1940, 1946-1950

    Thema's

  • 885 - Stukken betreffende de Joodse raad, 1948-1949

    Thema's

  • 887-897 - Stukken betreffende concentratiekampen, in Nederland, Duitsland en Polen, 1945-1950

    Thema's

  • 1045 - Stukken betreffende de Zentralstelle für Jüdische Auswanderung, 1942-1944

    Thema's

  • 1047-1179 - Dossiers inzake personen, Nederlandsers en Duitsers, verzameld door het Bureau Coördinatie ten behoeve van de bijzondere rechtspleging,1945-1950.
    Alfabetisch op naam geordend

    Thema's

  • 1180-1324 - Dossiers inzake overige onderwerpen, alfabetisch geordend, verzameld door het Bureau Coördinatie ten behoeve van de bijzondere rechtspleging,1946-1950.
    Hierin bv. Dossiers over 'razzia's', Englandspiel, censuurrapporten en zwarthandel.

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 1329-1343 - Stukken betreffende de inrichting van, procedures rond het verblijf in-, en de inspectie van kampen voor politieke delinquenten, 1946-1948

    Thema's

  • 1330 - Lijsten met namen van gedetineerden in het verblijfs- en bewaringskamp 'Avegoor' te Ellecom, 1945-1946.

    Thema's

  • 1346-1358 - Stukken betreffende het instellen van onderzoek, beantwoording van kamervragen en andere zaken verband houdende met klachten van politieke delinquenten inzake de toestanden in de kampen, 1947-1950.

    Thema's

  • 1362-1372 - Stukken betreffende de behandeling van klachten van burgers naar aanleiding van gepleegde mishandelingen en onrechtvaardige behandeling in de kampen, 1948-1951

    Thema's

  • 1373 - Stukken betreffende het onderzoek naar een gehouden strafmars door gedetineerden in de Rijkswerkinrichting De Slikken te Westernieland, 1949.

    Thema's

  • 1376-1418 - Stukken betreffende de inspectie van Politieke Recherche Afdelingen (PRA's) en hun taakvoorgangers, 1945-1950.
    Alfabetisch op plaatsnaam

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 1426-1548 - Stukken betreffende de inspectie van bewarings- en verblijfskampen, alfabetisch geordend op vestigingsplaats, 1945-1948.

    Thema's

  • 1573-1578 - Statistische gegevens betreffende de werkzaamheden van de uitvoerende instanties van het DGBR, 1947-1952.
    het betreft o.a. de Bijzondere Gerechtshoven, de Bijzondere Raad van Cassatie en hun rechtsopvolgers.

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 1898-1913 - Stukken betreffende de afwikkeling van procedures van gedetineerden contra de Staat, alsmede correspondentie inzake ingenomen gelden van bekende en onbekende eigenaren, 1946-1967.
    Alfabetisch geordend op persoonsnaam

    Thema's

  • 1918-1921 en 1924-1925 - Stukken betreffende de afdoening van verzoeken om schadevergoeding wegens vermissing van fouilleringgelden en voorwerpen van gedetineerden in de kampen en betreffende terugbetaling van vorderingen van politieke delinquenten, 1950-1954

    Thema's

  • 1932-2028 - Stukken betreffende de aanvragen tot vervroegde invrijheidsstelling van personen die tot de maatregel van internering veroordeeld waren, afschriften, 1947-1952

    Thema's

  • 2029-2030 - Afschriften van bevelen tot aanhouding van degenen die door een tribumaal veroordeeld zijn tot de maatregel van internering, alfabetisch op naam geordend, 1948-1949

    Thema's

  • 2031 - Lijsten met namen van personen die zijn veroordeeld tot de dood, levenslang en gevangenisstraf van 10 jaar en meer, 1948-1952, 1980

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 2042-2062 - Stukken betreffende de behandeling van verzoeken om vermindering van verbeurdverklaring en herstel in rechten, 1949-1960
    De inv.nrs. 2060-2062 bevatten een alfabetische toegang op deze stukken

    Thema's

  • 2063-2068 - Correspondentie en (ontwerp) ministeriële beschikkingen inzake verzoeken om herstel in rechten, 1947-1956
    alfabetisch geordend

    Thema's

  • 2077-2079 - Stukken betreffende het afwijzen van verzoeken om herstel in het recht tot kiezen en verkiesbaarheid, afschriften. 1950-1954

    Thema's

  • 2089 - Nota en wetsontwerp inzake voorziening ter wegneming van staatloosheid, 1951-1953

    Thema's

  • 2097-2110 - Correspondentie inzake het afgeven c.q. weigeren van paspoorten aan (ex) politieke delinquenten, 1953-1958

    Thema's

  • 2199-2200 - Uitgaande brieven en beschikkingen betreffende verzoeken om herstel van rechten, restitutie van verbeurdverklaringen en schadevergoedingen, alfabetisch op naam van de verzoeker, 1953-1956

    Thema's

  • 2209-2231 - Correspondentie betreffende het verstrekken van mededelingen aan burgemeesters dat de grond tot uitsluiting van het kiesrecht is komen te vervallen, alsmede mededelingen aan overheidsinstellingen of iemand al dan niet uit het kiesrecht is ontzet, 1949-1958

    Thema's

  • 2223-2241 - Indexen op namen van onder beheer geplaatste, meest Joodse bedrijven, en op namen van aangestelde Verwalter en Treuhänder, kaartsysteem.
    1940-1944

    Thema's

  • 2223-2241 - Indexen op namen van onder beheer gestelde Joodse bedrijven, en gedeeltelijk (inv.nrs. 2223-2239) ook op naam van de aangestelde Verwalter of Treuhänder. 1940-1946

    Thema's

  • 2242-2243 - Index op namen van Duitsers en andere vreemdelingen, die al dan niet als krijgsgevangenen in Nederland blijven en door de Rijksvreemdelingendienst naar Duitsland zijn afgevoerd, 1947-1951

    Thema's

  • 2244-2245 - Index op namen van Duitsers, Oostenrijkers en andere vreemdelingen en statenlozen, die mogelijk verdacht zijn van oorlogsmisdaden, 1946-1949

    Thema's

  • 2248-2250 - Register van personen, verdacht van collaboratie, landverraad of oorlogsmisdaden, 1943-1945
    alfabetisch op naam

    Thema's

  • 2255-2266 - Index op namen van bedrijven en personen, verdacht van economische collaboratie, kaartsysteem. 1946-1947

    Thema's

  • 2271-2272 - Index op namen van verraders, 1948-1949
    alfabetisch op naam

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 2273 - Register van Duitse oorlogsmisdadigers, 1949-1953
    met o.a. vermelding van veroordeling en datum uitgeleiding

    Thema's

  • 2275 - Register van Duits burgerlijk een militair personeel, werkzaam geweest bij het Reichskommissariat, 1945-1946

    Thema's

  • 2276-2278 - Lijsten met namen van Duitsers en Nederlanders, werkzaam voor het Reichskommissariat, met beknopte beschrijving van functies en verrichte werkzaamheden, 1945-1946
    alfabetisch op naam

    Thema's

  • 2280-2281 - Formatie, organisatie der werkzaamheden, financiën en opheffing van de Netherlands War Crimes Commission.1948-1950

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 2282 - Stellenbesetzung zum Befehlsführungsplan des Befehlshabers der Sicherheitspolizei und der Sicherheitsdienst, afschriften (dossier B27).1946

    Thema's

  • 2283-2284 - Stukken betreffende de opsporing in en uitlevering van politieke delinquenten uit Duitsland aan Nederland (dossier Traitors algemeen).
    1948-1949

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 2285 - Onderzoek naar misstanden bij de PRAC te Utrecht, 1948-1949

    Thema's

  • 2286 - Onderzoek naar de gedragingen van de SS- leden van het Einsatzkommando Almelo (dossier B25a).,1949

    Thema's

    • Nederland 1940-1945
  • 2287-2295 - Naamlijsten en dossierlijsten betreffende personen, die gedurende de bezetting voor Duitse rechtscolleges veroordeeld zijn, gestencild en getypt.
    1947-c.1948

    Thema's

  • 2296-2298 - Rapport van een onderzoek naar de werkwijze van de Colonne Heinecke van de Zentralstelle für jüdische Auswanderung te Amsterdam, getypt, met bijlagen, c. 1947

    Thema's

  • 2299 - Rapport van het Bureau Contact inzake het strafgevangenkamp Erika te Ommen over het tijdvak 1942-1944, met bijlagen in mappen gemerkt I-V, c. 1947

    Thema's

  • 2347-2354 - Stukken betreffende de opsporing en gerechtelijke vervolging van personen die verdacht worden van collaboratie, landverraad of oorlogsmisdaden.1946-1948
    N.B. alfabetisch op naam

  • 2970-2076, 2090-2096 - Besluiten betreffende het herstellen in het recht om ambten te bekleden, het recht om in de gewapende macht te dienen en het recht tot kiezen en verkiesbaarheid, 1949-1958
    afschriften
    Alfabetisch op naam

    Thema's