Navigatie en titel overslaan

Gevonden >
Archief Centrale Arbeiders-Verzekerings- en Deposito-Bank ('s-Gravenhage)

Omschrijving

De Centrale Arbeiders-, Verzekerings- en Depositobank, vanaf 1965 De Centrale Levensverzekeringsbank N.V. werd opgericht in 1904 op initiatief van Nehemia de Lieme; volgens de statuten kwam minstens 55% van de zuivere winst ten goede aan de arbeidersbeweging. Al spoedig na het begin van de Duitse bezetting in mei 1940 werd De Centrale op last van Reichskommissar A. Seyss-Inquart onder Duits beheer gesteld. M.M. Rost van Tonningen werd tot commissaris voor de marxistische partijen en daaraan gelieerde instellingen en organisaties benoemd. Hiertoe werd vanwege de banden met de SDAP ook De Centrale gerekend. Rost van Tonningen benoemde J.A.H. van der Does, afkomstig uit het verzekeringswezen en, evenals hijzelf, lid van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB), tot directeur.
De bestuurders van De Centrale kwamen voor een moeilijke keus te staan: zich volledig terugtrekken òf te trachten te redden wat er te redden viel. Eind augustus 1940 was van de vóóroorlogse commissarissen alleen G.W. Melchers nog in functie, terwijl ook adjunct-directeur C.M. Simonsz op zijn post bleef. Maar ook zij zouden snel uit de leiding van De Centrale verdwijnen. Simonsz kreeg per 1 mei 1941 ontslag aangezegd. Toen duidelijk werd dat alle inspanningen van de nieuwe bewindvoerders er op gericht waren De Centrale van haar oude, bijzondere karakter te ontdoen en van een nationaal-socialistisch stempel te voorzien, besloot ook Melchers in april 1941 ontslag te nemen als commissaris. Vanaf dit moment kreeg directeur Van der Does alle ruimte zijn plannen met De Centrale te realiseren. Hij voerde een actief overnamebeleid, gericht op de groei van De Centrale. De Duitsgezinde directie maakte een einde aan de uitkeringen ten behoeve van de arbeidersbeweging. De aandelen van De Centrale kwamen in handen van de gelijkgeschakelde vakbeweging en een met de Duitse vakbeweging verbonden verzekeringsmaatschappij. Na afloop van de oorlog keerde een aantal van de in 1940 en 1941 van het toneel verdwenen commissarissen terug, terwijl C.M. Simonsz, de vroegere adjunct-directeur, de leiding van het bedrijf op zich nam. De Centrale zou in de daaropvolgende jaren trachten haar vóóroorlogse plaats weer in te nemen.

Het archief bevat notulen van vergaderingen van aandeelhouders 1905-1993, raad van commissarissen 1904-1990, directie 1972-1990 en bestuur 1981-1987; correspondentie; jaarverslagen; statuten 1904-1990; stukken betreffende behoud van zelfstandigheid 1969-1989, jubilea en geschiedenis 1928-1993, aandelen, personeel 1903-1993, bedrijfspanden 1914-1987, organisatie en beleidssectoren, financiën, verzekeringen, publiciteit, beleggingen, deelnemingen, overnames, samenwerking en steunverlening 1903-1992; documentatie 1903-1985.

Zie met betrekking tot de oorlogsjaren vooral inventarisnummers 407-408, 461-462 en de paragraaf 'Beleggingen, deelnemingen en overnames en rechtsherstel'.

Thema's

Indeling

  • Nederlandse niet-overheidsinstellingen en personen voor en tijdens de bezetting in Nederland (1930-1945)
  • Nederlandse instellingen en personen na de bevrijding
    • Niet-Overheid